منتشر شده توسط

تاریخ انتشار مقاله :

تاریخ بروزرسانی مقاله : 21-08-1404

تعداد کلمات : 3500

آدرس مقاله : لینک مقاله

ساختار پیوندی و شکل مولکولی اسید کلریدریک

ساختار پیوندی و شکل مولکولی اسید کلریدریک

ساختار پیوندی و شکل مولکولی اسید هیدروکلریک

اسید هیدروکلریک با فرمول HCl یک ماده شیمیایی شناخته شده است که ساختار مولکولی ساده اما مهمی دارد. در حالت خالص به صورت گاز هیدروژن کلرید وجود دارد و هر مولکول آن از یک اتم هیدروژن و یک اتم کلر تشکیل شده است. این اتم ها با تشکیل یک پیوند کووالانسی منفرد یک مولکول دو اتمی را به وجود می آورند. ساختار پیوندی HCl بسیار قطبی است زیرا اتم کلر الکترون های مشترک را بسیار قوی تر از اتم هیدروژن به سوی خود می کشد. در نتیجه، پیوند H–Cl دارای خصلت نسبتا یونی شده و به مولکول یک گشتاور دوقطبی قابل توجه می دهد. در محلول آبی، همین قطبیت پایه‌ ی رفتار اسید قوی HCl را تشکیل می‌ دهد و سبب می‌ شود این ماده در واکنش‌ های صنعتی و آزمایشگاهی به‌ عنوان یکی از مهم‌ ترین اسیدهای معدنی مورد استفاده قرار گیرد. استفاده از این ماده در صنایع مختلف شیمیایی و فلزی، اهمیت تأمین آن را دوچندان کرده است. به همین دلیل، خرید اسید کلریدریک تبریز برای واحدهای صنعتی، آزمایشگاه‌ ها و تصفیه‌ خانه‌ ها گزینه‌ ای مطمئن جهت دسترسی به محصولی با خلوص بالا و عملکرد پایدار محسوب می‌ شود. درک ساختار پیوندی و شکل مولکولی اسید هیدروکلریک برای توضیح واکنش‌ پذیری، ویژگی‌ های فیزیکی و نقش آن در فرآیندهای شیمیایی ضروری است.

ترکیب و فرمول مولکولی HCl

در بنیادی‌ ترین سطح، اسید هیدروکلریک از یک اتم هیدروژن و یک اتم کلر که به هم متصل شده‌ اند تشکیل شده است. فرمول مولکولی و جرم مولکولی اسید کلریدریک به‌صورت HCl و حدود 36.5 گرم بر مول است که نسبت یک به یک هیدروژن به کلر را نشان می‌ دهد. هیدروژن سبک‌ ترین عنصر است (عدد اتمی 1) و کلر یک هالوژن است (عدد اتمی 17). این دو با هم یک مولکول دو اتمی را تشکیل می‌ دهند، به این معنا که مولکول فقط از دو اتم ساخته شده است. این ماده در حالت خالص به صورت گاز هیدروژن کلرید وجود دارد؛ گازی بی رنگ با بوی تند و زننده. اما هنگامی که گاز هیدروژن کلرید در آب حل می شود، اسید هیدروکلریک را تشکیل می دهد که به عنوان یک محلول اسیدی قوی شناخته می شود. مولکول HCl خود بسیار کوچک و ساده است، اما آرایش پیوندی و ترکیب آن پایه رفتار شیمیایی این اسید را ایجاد می کند. HCl جزو خانواده هالیدهای هیدروژن ترکیبات H–X که X یک هالوژن است می باشد که همگی ساختار دو اتمی خطی مشابهی دارند. هر مولکول HCl جرم مولکولی حدود 36.5 گرم بر مول دارد و به دلیل ماهیت خاص ساختار پیوندی اش، در فاز گاز به صورت واحدهای مجزا (و نه شبکه گسترده) وجود دارد. چنین ترکیب مولکولی ای موجب فراریت بالای HCl و واکنش پذیری شدید آن هنگام تماس با هوا یا آب می شود.

شکل گیری پیوند کووالانسی در اسید هیدروکلریک

پیوند در اسید هیدروکلریک با اشتراک گذاری الکترون بین هیدروژن و کلر شکل می گیرد و از این رو یک پیوند کووالانسی است. اتم هیدروژن یک الکترون والانس در لایه بیرونی خود دارد، در حالی که اتم کلر هفت الکترون والانس در لایه بیرونی خود دارند. با اشتراک یک زوج الکترون، هر اتم به پیکربندی الکترونی پایدارتر دست می یابد: هیدروژن معادل پر شدن لایه اول خود (دو الکترون) را به دست می آورد و کلر لایه ظرفیت خود را با هشت الکترون کامل می کند. این زوج الکترون مشترک یک پیوند کووالانسی منفرد H–Cl را تشکیل می دهد. تشکیل پیوند کووالانسی در HCl ناشی از تمایل اتم ها به رسیدن به آرایش الکترونی گاز نجیب است؛ به طوری که قاعده اوکتت برای کلر و قاعده دوگانه برای هیدروژن برقرار شود. برخلاف یک پیوند یونی که در آن یک اتم ممکن است به طور کامل الکترون خود را به اتم دیگر واگذار کند، در HCl الکترون ها به صورت مشترک در اختیار دو اتم هستند و آن ها را به یکدیگر متصل نگه می دارند. این امر باعث می شود که مولکول HCl به صورت یک واحد مجزا وجود داشته باشد و تحت شرایط معمول یون های جداگانه تشکیل نشوند. به دلیل تفاوت در قدرت جذب الکترون توسط هر اتم، این پیوند مشخصا یک پیوند کووالانسی قطبی است، اما همچنان یک پیوند اشتراکی (کووالانسی) محسوب می شود و نه یک پیوند یونی.

ساختار لوییس و آرایش الکترونی HCl

ساختار لوییس HCl به طور دیداری نشان می دهد که الکترون های والانس در این مولکول چگونه چیده شده اند. در این نمایش، هیدروژن (با 1 الکترون والانس) به صورت یک نقطه و کلر (با 7 الکترون والانس) با هفت نقطه در اطرافش نشان داده می شوند. هنگامی که اتم ها با هم پیوند تشکیل می دهند، یک الکترون از هیدروژن و یک از کلر جفت می شوند و یک زوج الکترون مشترک (پیوند کووالانسی) را بین H و Cl تشکیل می دهند. این زوج الکترون پیوندی معمولا در نمودار لوییس به صورت یک خط (H—Cl) ترسیم می شود که نشان دهنده پیوند کووالانسی منفرد است. پس از پیوند، کلر با سه جفت الکترون غیر مشترک (شش الکترون که در پیوند شرکت ندارند) در اطراف خود ترسیم می شود، در حالی که هیدروژن هیچ جفت الکترون غیر مشترکی ندارد. در مجموع 8 الکترون در ساختار لحاظ شده است که برابر با مجموع الکترون های والانس HCl است (1 از هیدروژن و 7 از کلر). در ساختار لوییس هر دو اتم لایه های خارجی خود را پر کرده اند: زوج الکترون پیوندی هیدروژن، ظرفیت لایه اول آن را تکمیل می کند و اوکتت کلر نیز با یک زوج الکترون پیوندی و سه جفت الکترون آزاد کامل شده است. ساختار الکترونی نقطه ای لوییس تایید می کند که HCl آرایش پیوندی پایداری دارد و روی هیچ یک از اتم ها بار رسمی وجود ندارد؛ که نشان دهنده مولکولی خنثی و متعادل است.

قاعده اوکتت و آرایش الکترونی در HCl

پایداری مولکول HCl را می توان از طریق قاعده اوکتت و آرایش های الکترونی حاصل درک کرد. با تشکیل پیوند H–Cl، هر اتم به آرایش الکترونی گاز نجیب دست پیدا می کند. هیدروژن که به طور عادی پیکربندی الکترونی 1s¹ را دارد، از طریق پیوند به الکترون دوم دسترسی می یابد و عملا به آرایش هلیوم (1s²) می رسد. کلر نیز که در حالت پایه پیکربندی [Ne]3s²3p⁵ را دارد، یک الکترون اضافی از طریق پیوند مشترک کسب می کند و زیرلایه 3p خود را به صورت [Ne]3s²3p⁶ کامل می کند که همان آرایش الکترونی آرگون است. این برآورده شدن قاعده اوکتت (هشت الکترون در لایه والانس کلر) و قاعده دوگانه برای هیدروژن (دو الکترون در لایه بیرونی) مولکول HCl را به شکل ویژه ای پایدار می سازد. هر اتم با پر کردن کامل لایه ظرفیت خود به سطح انرژی پایین تری می رسد که نیروی محرکه تشکیل پیوند است. نتیجه این است که هیچ یک از اتم ها بار رسمی حمل نمی کنند و مولکول حداقل فشار الکترونی داخلی را دارد. چون هر دو اتم به تعداد الکترون ایده آل خود دست یافته اند، جفت پیوندی انگیزه کمی برای جدا شدن تحت شرایط معمول دارد و این امر به پایداری HCl کمک می کند. مولکول HCl نمونه کلاسیکی است که نشان می دهد اتم ها چگونه با اشتراک گذاری الکترون ها قاعده اوکتت را برآورده کرده و در نتیجه ترکیبی خنثی و مستحکم ایجاد می کنند.

اختلاف الکترونگاتیوی و قطبیت پیوند

تفاوت الکترونگاتیوی بین هیدروژن و کلر مستقیما به قطبیت پیوند H–Cl منجر می شود. الکترونگاتیوی معیاری از توان یک اتم در جذب الکترون های پیوندی است و کلر در این مقیاس به طور قابل توجهی بالاتر از هیدروژن قرار دارد. در مولکول HCl، اتم کلر زوج الکترون مشترک را بیشتر به سمت خود می کشد، در حالی که چگالی الکترونی هیدروژن از آن دور می شود. این عدم توازن به این معنی است که الکترون ها به طور مساوی به اشتراک گذاشته نمی شوند، پیوند حاصل کووالانسی قطبی است نه کاملا کووالانسی (غیر قطبی). انتهای مربوط به کلر در این پیوند غنی از الکترون می شود و دارای بار جزئی منفی (δ⁻) است، در حالی که انتهای مربوط به هیدروژن الکترون کمتری دارد و دارای بار جزئی مثبت (δ⁺) است. به صورت کمی، اختلاف الکترونگاتیوی بین کلر و هیدروژن (حدود 0.9 در مقیاس پاولینگ) برای ایجاد یک پیوند به شدت قطبی کافی است اما آن قدر نیست که یک پیوند یونی شکل گیرد. در نتیجه مولکول HCl قطبی هستند و یک قطب منفی مشخص در سمت اتم کلر و یک قطب مثبت در سمت اتم هیدروژن دارند. این قطبیت ذاتی پیوند، ویژگی بنیادی ساختار اسید هیدروکلریک است و بسیاری از خواص آن را تحت تاثیر قرار می دهد.

بارهای جزئی و گشتاور دوقطبی HCl

به دلیل جدایی بار در پیوند H–Cl، مولکول اسید هیدروکلریک دارای یک گشتاور دوقطبی قابل اندازه گیری است. گشتاور دوقطبی یک کمیت برداری است که نشان می دهد چه میزان بار مثبت و منفی در یک مولکول از هم جدا شده اند و این بارها چقدر از هم فاصله دارند. برای HCl مقدار گشتاور دوقطبی قابل توجه است حدود 1.08 دبی (یکای اندازه گیری دوقطبی الکتریکی). این مقدار نشان دهنده آن است که انتهای مربوط به کلر در مولکول دارای بار جزئی منفی است در حالی که انتهای مربوط به هیدروژن دارای بار جزئی مثبت است. گشتاور دوقطبی HCl، اگرچه کمی کمتر از آب یا HF است، اما برای یک مولکول دو اتمی هنوز بزرگ به شمار می آید و طبیعت قطبی HCl را برجسته می کند. این دوقطبی قوی باعث می شود مولکول های HCl در حضور میدان های الکتریکی هم راستا شوند و با سایر مولکول های قطبی به شدت تعامل کنند. به عنوان مثال، گشتاور دوقطبی بالای HCl به انحلال پذیری عالی آن در آب کمک می کند، زیرا انتهای دارای بار مخالف مولکول HCl به مولکول های قطبی آب جذب می شوند. جدایی آشکار بار درون مولکول HCl یک جنبه کلیدی از ساختار پیوندی آن است و رفتارش را در زمینه های مختلف شیمیایی تحت تاثیر قرار می دهد.

شکل هندسی مولکول و زاویه پیوند در HCl

با وجود تنها دو اتم که با یک پیوند منفرد به هم متصل شده اند، هندسه مولکولی HCl تا حد امکان ساده است، این مولکول خطی است. در یک مولکول دو اتمی مانند HCl، هیچ زاویه پیوندی برای در نظر گرفتن وجود ندارد جز خط مستقیمی که اتم های هیدروژن و کلر را به هم وصل می کند. اساسا مولکول HCl یک خط را شکل می دهد که پیوند H–Cl تشکیل دهنده آن خط است. زاویه پیوند در HCl برابر 180° تعریف می شود که صرفا نشان می دهد دو اتم دقیقا در مقابل یکدیگر قرار گرفته اند و پیوند بین آن ها قرار دارد. برخلاف مولکول های پیچیده تر که می توانند شکل هایی مثل خمیده، مثلثی یا چهاروجهی به خود بگیرند، مولکولی که فقط از دو اتم تشکیل شده است هندسه جایگزینی ندارد؛ طبق تعریف باید خطی باشد. در HCl هیچ اتم مرکزی وجود ندارد که چند پیوند حول آن مرتب شوند، در عوض هیدروژن و کلر تنها همسایه یکدیگر هستند. این شکل مولکولی ساده به این معنی است که آرایش فضایی HCl تنها یک محور مستقیم است و هر مولکول HCl در فضا اساسا یک زنجیره مستقیم متشکل از دو اتم است. ساختار خطی، صرف نظر از فاز (گاز، مایع یا محلول)، ثابت است، چرا که ویژگی ذاتی یک مولکول دو اتمی می باشد.

نظریه VSEPR و شکل مولکولی HCl

اگرچه شکل خطی HCl با توجه به داشتن تنها دو اتم آشکار است، اما بررسی آن از طریق نظریه VSEPR (نظریه دافعه زوج الکترون های لایه ظرفیت) نیز آموزنده است. بر اساس این نظریه، می توان کلر را به عنوان اتم مرکزی در نظر گرفت که زوج های الکترونی آن را احاطه کرده اند. کلر در مولکول HCl دارای چهار ناحیه چگالی الکترون اطراف خود است: یک جفت الکترون پیوندی (متصل به هیدروژن) و سه جفت الکترون تنها (غیر پیوندی). طبق نظریه VSEPR، این چهار زوج الکترون تا حد امکان از یکدیگر دور می شوند تا دافعه را به حداقل برسانند و یک آرایش الکترونی چهاروجهی (تتراهدرال) با زاویه تقریبی 109.5° بین زوج ها اتخاذ می کنند. می توان این حالت را به صورت AX₁E₃ نشان داد که در آن A = اتم مرکزی Cl، X₁ = یک اتم H متصل و E₃ = سه جفت الکترون غیر پیوندی روی Cl . نظریه VSEPR آرایش چهاروجهی همه این زوج های الکترونی را پیش بینی می کند. اما هنگام تعیین شکل مولکولی، ما فقط جایگاه اتم ها (و نه جفت های الکترونی غیر اتمی) را در نظر می گیریم. با اتصال تنها یک اتم به اتم مرکزی، شکل مولکولی صرفا خطی است. به بیان دیگر، پیوند H–Cl یکی از پره های آرایش چهاروجهی زوج های الکترونی به شمار می رود و چون اتم دیگری برای تشکیل پیوندها یا زوایای اضافی حضور ندارد، مولکول HCl به صورت خطی مشاهده می شود.

طول پیوند و انرژی پیوند H–Cl

پیوند منفرد بین هیدروژن و کلر در HCl دارای طول و استحکام ویژه ای است که بازتاب دهنده ویژگی های این دو اتم است. طول پیوند H–Cl (فاصله بین هسته های هیدروژن و کلر) حدود 1.27 آنگستروم (1.27×10⁻¹⁰ متر) است. این طول پیوند بلندتر از طول پیوند H–F است (به دلیل اندازه بزرگ تر اتم کلر نسبت به فلوئور) اما کوتاه تر از طول پیوندهای H–Br یا H–I می باشد و مطابق این روند است که با بزرگ شدن اتم هالوژن، طول پیوند افزایش می یابد. از نظر استحکام پیوند، پیوند H–Cl برای یک پیوند کووالانسی منفرد کاملا قوی است. انرژی شکست پیوند آن تقریبا 430 کیلوژول بر مول است که نشان دهنده ارتباط محکم بین H و Cl است. برای مقایسه، پیوند H–F حتی قوی تر است (حدود 565 کیلوژول بر مول)، در حالی که پیوندهای H–Br و H–I ضعیف تر هستند (به ترتیب حدود 360 و 300 کیلوژول بر مول). انرژی پیوند نسبتا بالای HCl نشان می دهد که برای شکستن مولکول های آن انرژی قابل توجهی لازم است، با این حال به عنوان یک پیوند قطبی می تواند تحت شرایط مناسب همچنان شکسته شود. طول و استحکام پیوند HCl از پارامترهای مهمی هستند که بر فرکانس ارتعاشی آن، واکنش پذیری آن و تغییرات انرژی در واکنش های مربوط به HCl تاثیر می گذارند.

نیروهای بین مولکولی در مولکول های HCl فاقد پیوند هیدروژنی

در فازهای مایع یا جامد و هنگام حل شدن در حلال ‌ها، مولکول ‌های HCl از طریق نیروهای بین مولکولی با یکدیگر برهم ‌کنش دارند. نیروی غالب میان آن ‌ها جاذبه دوقطبی–دوقطبی است، زیرا HCl مولکولی قطبی است که در آن اتم هیدروژن دارای بار جزئی مثبت و اتم کلر دارای بار جزئی منفی است. در نتیجه انتهای مثبت هر مولکول به انتهای منفی مولکول دیگر جذب می ‌شود. علاوه بر این، نیروهای لاندن یا پراکندگی نیز میان مولکول ‌ها وجود دارند، زیرا ابر الکترونی بزرگ کلر می ‌تواند نوسان کرده و دوقطبی ‌های موقتی ایجاد کند. با وجود این، HCl پیوند هیدروژنی تشکیل نمی ‌دهد، چون کلر نسبت به فلوئور، اکسیژن یا نیتروژن اندازه بزرگ ‌تری دارد و پیوند H–Cl قطبیت کافی برای تشکیل چنین پیوندی ندارد. در نتیجه نقطه جوش HCl (حدود °C –85) بسیار پایین ‌تر از HF است و در دمای اتاق به صورت گاز وجود دارد. نیروهای دوقطبی و پراکندگی ضعیف آن باعث می ‌شود مولکول‌ های HCl به‌آسانی جدا شده و در آب حل شوند.

HCl

در آب: تفکیک و یونش

زمانی که گاز هیدروژن کلرید در آب وارد می شود، به طور کامل به یون ها تفکیک می شود و چیزی را تشکیل می دهد که به عنوان محلول اسید هیدروکلریک شناخته می شود. HCl یک اسید قوی است؛ بدین معنا که تقریبا 100٪ در آب یونیزه می شود. در عمل هر مولکول HCl که با آب تماس پیدا کند به یک یون هیدروژن (H⁺) و یک یون کلرید (Cl⁻) تفکیک می شود. یون هیدروژن بلافاصله به یک مولکول آب متصل شده و یون هیدرونیوم (H₃O⁺) را تشکیل می دهد، بنابراین واکنش کلی را می توان به صورت HCl + H₂O → H₃O⁺ + Cl⁻ نوشت. در محلول، تقریبا هیچ مولکول دست نخورده ای از HCl باقی نمی ماند؛ بلکه محلول حاوی کاتیون های هیدرونیوم و آنیون های کلرید است که به آزادی در میان مولکول های آب حرکت می کنند. یونش کامل به وسیله قطبیت شدید پیوند H–Cl و پایداری یون های آب پوشیده انجام می شود. مولکول های قطبی آب اطراف H⁺ به صورت H₃O⁺ و Cl⁻ جمع شده و آن ها را پایدار می کنند و مولکول HCl را از هم جدا می کنند. چون پیوند H–Cl پیشاپیش قطبی و نه آن چنان قوی است، آب می تواند این پیوند را به طور موثر غلبه کرده و اتم ها را به یون تبدیل کند. نتیجه این است که اسید هیدروکلریک ویژگی های اسیدی قوی از خود نشان می دهد: این اسید به راحتی یک پروتون (H⁺) به مواد دیگر در محلول اهدا می کند و ثابت تفکیک آن (Ka) بسیار بزرگ است (در حد 10^6 تا 10^7).

هیبریداسیون (همپوشانی اوربیتال های اتمی) در HCl

در مولکول HCl هیبریداسیون اوربیتال ها نقش قابل توجهی در پیوند ندارد. پیوند H–Cl با همپوشانی ساده اوربیتال 1s هیدروژن با یک اوربیتال اتمی از کلر تشکیل می شود. لایه والانس کلر (3s²3p⁵) دارای یک الکترون جفت نشده در یک اوربیتال 3p است که با الکترون 1s هیدروژن همپوشانی کرده و یک پیوند سیگما تشکیل می دهد. سایر الکترون های والانس کلر به صورت سه جفت الکترون تنها در اوربیتال های 3s و 3p باقی می مانند. از آن جا که کلر در HCl فقط یک پیوند تشکیل می دهد، لازم نیست که اوربیتال های خود را مانند زمانی که چند پیوند در جهات مختلف داشتند، هیبرید کند (مخلوط نماید). در واقع، پیوند HCl بدون توسل به اوربیتال های هیبرید sp³ به خوبی قابل توضیح است: همپوشانی یک اوربیتال 3p هیبرید نشده کلر با اوربیتال 1s هیدروژن برای ایجاد پیوند سیگما کفایت می کند. برخی توضیحات درسی مطرح می کنند که کلر از هیبرید sp³ استفاده می کند یک اوربیتال sp³ برای پیوند H–Cl و سه اوربیتال sp³ برای جفت الکترون های تنها در یک آرایش چهاروجهی الکترونی، اما این بیش تر یک صورت بندی رسمی است تا یک نیاز واقعی. در هر صورت، نتیجه یک پیوند کووالانسی و سه جفت الکترون تنها روی کلر است. بنابراین، پیونددهی اسید هیدروکلریک را می توان با همپوشانی مستقیم اوربیتال های اتمی، بدون نیاز به تشکیل اوربیتال های هیبرید روی کلر، درک نمود.

مقایسه HCl با سایر هالیدهای هیدروژن

اسید هیدروکلریک (HCl) یکی از اعضای مهم سری هالیدهای هیدروژن است که با HF، HBr و HI از نظر ساختار پیوندی و خواص فیزیکی و شیمیایی قابل مقایسه می ‌باشد. با حرکت در گروه هالوژن‌ها از بالا به پایین، طول پیوند H–X افزایش یافته و از HF (0.92 Å) تا HI (1.61 Å) متغیر است. هم ‌زمان، انرژی پیوند کاهش می ‌یابد؛ از حدود 565 کیلوژول بر مول در HF تا 299 کیلوژول بر مول در HI، به این معنا که پیوندها در مولکول ‌های سنگین ‌تر آسان ‌تر شکسته می ‌شوند. از نظر قطبیت، HF بیش ‌ترین قطبیت و گشتاور دوقطبی (~1.8 D) را دارد، در حالی که این مقدار در HCl حدود 1.1 D است و در HI به حدود 0.4 D کاهش می‌یابد. تنها HF قادر به تشکیل پیوندهای هیدروژنی قوی بین مولکولی است و به همین دلیل نقطه جوش بالاتری نسبت به سایرین دارد (19.5 درجه سانتی ‌گراد). از نظر قدرت اسیدی، HF یک اسید ضعیف است (pKa ≈ 3.2) در حالی که HCl، HBr و HI همگی اسیدهای قوی هستند و به‌ طور کامل در آب یونیزه می ‌شوند.

خاصیت HF HCl HBr HI
جرم مولی (g/mol) 20.0 36.5 80.9 127.9
الکترونگاتیوی (پاولینگ) 4.0 3.0 2.8 2.5
طول پیوند (Å) 0.92 1.27 1.41 1.61
انرژی پیوند (kJ/mol) 565 431 366 299
گشتاور دوقطبی (D) 1.8 1.1 0.8 0.4
نقطه جوش (°C) 19.5 –85 –66 –35
قدرت اسیدی (pKa) 3.2 –7 –9 –10

ارتباط استحکام پیوند با قدرت اسیدی در HCl

می توان رابطه روشنی بین استحکام پیوند H–Cl در اسید هیدروکلریک و رفتار آن به عنوان یک اسید قوی مشاهده کرد. به طور کلی یک مولکول زمانی به صورت یک اسید قوی عمل می کند که شکستن پیوند آن با هیدروژن نسبتا آسان باشد و اجازه دهد H⁺ به راحتی آزاد شود. در HCl، استحکام پیوند در حد متوسط است به اندازه ای قوی هست که یک مولکول پایدار تشکیل دهد، اما آن قدر قوی نیست که در آب در برابر گسستن مقاوم باشد. انرژی شکست پیوند HCl (~430 kJ/mol) به طور قابل توجهی کمتر از HF (~565 kJ/mol) است، که به این معناست که برای شکستن پیوند H–Cl انرژی کمتری نیاز است (و برهم کنش با آب آسان تر می تواند بر این پیوند غلبه کند). وقتی HCl در آب حل می شود، مولکول های قطبی H₂O می توانند پایداری کافی برای یون های H⁺ و Cl⁻ جدا شده فراهم کنند تا جبران گسستن پیوند شود، و در نتیجه تفکیک کامل رخ می دهد. در مقابل، پیوند استثنائا قوی H–F در HF و چگالی بار بالای یون فلوئورید باعث می شود HF تمایل بسیار کمتری به تفکیک داشته باشد از این رو HF یک اسید ضعیف است. عامل دیگر پایداری باز مزدوج است: یون کلرید (Cl⁻) بسیار بزرگ تر و قطبش پذیرتر از F⁻ است، بنابراین پس از جدا شدن پروتون بهتر آب پوشی شده و پایدار می شود. بنابراین، استحکام کمتر پیوند HCl به همراه پایداری بیشتر Cl⁻ توضیح می دهد که چرا HCl در محلول آبی به طور کامل یونیزه می شود. به طور خلاصه، هرچه پیوند H–X ضعیف تر و آنیون X⁻ حاصل پایدارتر باشد، اسید قوی تر است. پیوند HCl به اندازه ای ضعیف است که اجازه دهد پروتون به طور کامل منتقل شود و این امر اسید هیدروکلریک را در شیمی به نمونه بارزی از یک اسید قوی تبدیل کرده است.

درک جنبه های مرتبط با ساختار و پیوند اسید هیدروکلریک

مقالات مرتبط